Motywatory kariery

Poniżej przedstawione są zadania zorientowane na wspieranie pozytywnej, wewnętrznej motywacji do kariery. Zadania tworzą komplementarną całość. Z trzech pierwszych zadań można korzystać wybiórczo i w dowolnej kolejności, natomiast pracę nad celami swojej kariery warto zrealizować kompleksowo i zgodnie z zaproponowaną kolejnością (Personalna oś czasu, cele SMARTER, model GROW).

Twórczy stosunek do życia
Twórcze spojrzenie na rzeczywistość oraz na siebie samego i swoje plany dotyczące kariery jest niezbędne do aktywnego projektowania własnej przyszłości, zarówno tej zawodowej, jak i pozazawodowej. Warto rozwijać swoje twórcze zdolności, dzięki którym możemy przełamywać utarte schematy (czasami bardzo nas ograniczające) i wychodzić poza nudę i rutynę. Poniżej znajduje się kilka ćwiczeń, które mogą Ci pomóc w doskonaleniu twórczych umiejętności.

Ćwiczenie 1. Kruszenie schematów
Przypomnij sobie, kiedy jako dziecko spontanicznie dziwiłeś się otaczającemu światu (np. temu, że w czasie burzy trzeba po błysku czekać na usłyszenie grzmotu; temu, że niebo czasem robi się czerwone; temu, że osoby głuche mają własny sposób porozumiewania się  itp.).
A teraz weź kartkę, śmiało uruchom swoją wyobraźnię i zapisz, co może być dziwnego w:

  1. Twojej drodze do pracy lub uczelni,
  2. Twoim typowym rozkładzie dnia,
  3. Twoich sposobach spędzania wolnego czasu.   

Teraz wejdź w rolę zewnętrznego obserwatora i przyjrzyj się swojej (dotychczasowej oraz planowanej) ścieżce kariery: „co w tym zakresie może dziwić?”.
Spostrzeżenia najpierw zapisz na kartce, a następnie przyjrzyj się im nieco bliżej. Na koniec spróbuj pomyśleć, co może z tych przemyśleń wynikać i zapisz swoje luźne refleksje.

Moja ścieżka edukacji/kariery:

Może dziwić tym, że:
- ...
- ...
- ...
- ...
- ...
......

Moje refleksje:

 


Ćwiczenie 2. Giętkie myślenie
Zdolność giętkiego myślenia umożliwia bardzo otwarte spojrzenie na otaczającą rzeczywistość i może być bardzo przydatna w twórczym rozwiązywaniu codziennych problemów. Wiąże się ona z umiejętnością sprawnego przeformułowywania problemów i spojrzenia na różne kwestie z różnych (często zaskakujących) punktów widzenia.
Weź zatem kartkę i spróbuj zapisać:

  1. Jakie mogą być wady tego, że:
  • lodówka przedłuża nam trwałość żywności,
  • w sprzątaniu mieszkania pomaga nam odkurzacz,
  • ludzie dużo pracują,
  • mój przyjaciel błyskawicznie awansował.
  1. Jakie mogą być zalety tego, że:
  • lodówkę trzeba rozmrażać i myć,
  • odkurzacz bardzo hałasuje,
  • ludzie są często leniwi,
  • mój przyjaciel znów nie dostał awansu.

A teraz przypomnij sobie jakieś własne trudne sytuacje życiowe, doświadczone w przeszłości. Czy poza przykrościami jesteś w stanie dostrzec choć drobne pozytywne strony tych doświadczeń?

Ćwiczenie 3. Wytwórca pomysłów
Aby myśleć twórczo, trzeba operować zdolnością płynnego, swobodnego generowania pomysłów, będących potencjalnymi rozwiązaniami różnych problemów. Spróbuj przećwiczyć tę zdolność, odnosząc się do poniższych sytuacji. Wyłącz przy tym autocenzurę i zapisz wszystkie możliwe pomysły, jakie Ci przychodzą do głowy (jak najwięcej). Podczas wymyślania pomysłów staraj się ich nie oceniać (ocenianie bardzo mocno ogranicza wówczas myślenie twórcze).

  1. Otrzymujesz w miejscu pracy dostawę dziesięciu tysięcy piór wiecznych znanej marki. Opracuj jak najdłuższą listę przeróżnych pomysłów dotyczących tego, co Twoja firma może zrobić, dysponując w pracy tak dużą liczbą piór.
  2. Tym razem dowiadujesz się, że w dostawie firma otrzymała tysiąc egzemplarzy błędnie wydrukowanej powieści kryminalnej (brak ostatniego rozdziału). Tu też zaproponuj listę pomysłów.
  3. Firma otrzymała 99% rabatu na korzystanie ze wszystkich telefonów służbowych (wszystkie typy połączeń) przez miesiąc. Jak można to wykorzystać dla dobra firmy? (lista pomysłów)
  4. Pomieszczenie, w którym na co dzień pracujesz, w magiczny sposób powiększa się o 40 m kw. przeznaczonych tylko do Twojej dyspozycji. Podaj pomysły na twórcze wykorzystanie nowej przestrzeni.

Ćwiczenie 4. Mapa środowiska mojej twórczości
To, czy aktywizujemy swoje zdolności twórcze w danym miejscu (np. w pracy), zależy przede wszystkim od nas. Wpływ na to mają jednak również różne czynniki środowiskowe – klimat w miejscu pracy, styl zarządzania, relacje międzyludzkie itd. Spróbuj skonstruować mapę środowiska Twojej aktywności twórczej. Wydrukuj i zaznacz odpowiedzi na załączonym kwestionariuszu „Twórczy klimat”.
MAPA TWÓRCZY KLIMAT
Kiedy już zaznaczysz poszczególne punkty na mapie, spróbuj zastanowić się nad następującymi kwestiami:

  • Jak oceniam swoje obecne miejsce pracy – na ile pozwala mi ono rozwinąć „twórcze skrzydła”?
  • Które z analizowanych aspektów są DLA CIEBIE szczególnie WAŻNE?
  • Co mogę zrobić, aby zmienić niekorzystne czynniki („poprawić” mapę)?
  • Czy wystarczająco korzystam z pozytywów (zasobów) mojego miejsca pracy?

Ćwiczenie 5. Twórcze plany
Dokończ zdanie:
Mógłbym być bardziej twórczy, gdybym…





Czy nasuwają Ci się pewne pomysły, co mógłbyś zmienić w swoim funkcjonowaniu? Co warto byłoby zmienić?

Optymizm
Optymistyczne podejście do życia jest niezbędne do właściwego sterowania własną karierą i odnoszenia zawodowych sukcesów. W sytuacji kiedy nie do końca wierzymy w możliwość realizacji wytyczonych przez siebie celów, a od rzeczywistości podziewamy się różnych trudności, wówczas programujemy się na wynajdowanie różnych przeszkód w działaniu i na nich się koncentrujemy. Można powiedzieć, że myśląc pesymistycznie, programujemy się na trudności i porażki.
Psychologowie [Franken, 2013: 424–427; Seligman, 1996: 319–327]  proponują prosty sposób redukowania swojego pesymizmu, tzw. metodę ABC. A (adversity) oznacza przeciwności losu, zdarzenia życiowe, które wyzwalają w nas określone myśli, przekonania i interpretacje sytuacji (B – beliefs), co ostatecznie daje określone skutki (C – consequences):
 

Elementem, który u pesymistów „szwankuje”, jest przejście od A do B, czyli etap wytwarzania oceny i interpretacji określonej trudności. W efekcie dochodzi do wytworzenia negatywnych przekonań (B), które owocują przykrymi emocjami i dyskomfortem (C). Warto zatem uczyć się takiego formułowania przekonań, które będą odzwierciedlać rzeczywistość w sposób dla nas konstruktywny i zachęcający do pozytywnego działania. Przećwicz metodę ABC, wykorzystując załączony kwestionariusz:
KWESTIONARIUSZ METODY ABC

Poczucie własnej wartości
Nathaniel Branden [2003], znany amerykański psycholog popularyzujący problematykę poczucia własnej wartości, proponuje sześć rodzajów aktywności wspierającej ten ważny zasób osobowości. Są to:

  • praktyka świadomego życia,
  • praktyka samoakceptacji,
  • praktyka odpowiedzialności za siebie,
  • praktyka asertywności,
  • praktyka życia celowego,
  • praktyka integralności (zgodności przekonań i zachowań).

Autor proponuje 31-tygodniowy program oparty na tzw. metodzie dokańczania zdań – jako formę pracy nastawionej na rozwijanie poczucia własnej wartości. Osoby zainteresowane mogą znaleźć ją w książce Brandena Sześć filarów poczucia własnej wartości.
Pracę nad poczuciem własnej wartości można także zainicjować w oparciu o wskazane wyżej sześć filarów, korzystając z kwestionariusza „Nowa perspektywa” (opr. własne OLZA).
KWESTIONARIUSZ NOWA PERSPEKTYWA

Gdzie jestem, dokąd zmierzam? Personalna oś czasu
Dojrzałe planowanie działań związanych z karierą wymaga szerszego spojrzenia na to, co dotychczas osiągnęliśmy (jakie zgromadziliśmy zasoby różnych kompetencji), w jakim punkcie życia się znajdujemy (jaki potencjał niesie dla nas dany etap naszego życia) oraz dokąd zmierzamy (czy mamy określone cele i wizję siebie samego w przyszłości). Warto pobudzić autorefleksję i przyjrzeć się temu bliżej. Pomocne w usystematyzowaniu przemyśleń może być narzędzie „Personalna oś czasu”. Do jej skonstruowania użyj kartki formatu A4 w układzie poziomym:

Najpierw zaznacz na osi najważniejsze momenty Twojego życia, te, które – Twoim zdaniem – mają mniejszy lub większy wpływ na Twoją karierę (Twoją motywację do kształcenia się, do pracy, Twoje decyzje edukacyjno-zawodowe itp.). Może to być:

  • pierwsza praca,
  • szczególnie ważne dla Ciebie wydarzenie związane z pracą (np. sukces, porażka, ważny projekt itp.) ,
  • przerwa w wykonywaniu pracy zawodowej,
  • zdobycie ważnych kwalifikacji (kurs, studia itp.) lub kompetencji (np. odbycie stażu),
  • ważna zmiana w życiu osobistym, mająca wpływ na Twój stosunek do pracy i kariery (np. założenie rodziny, narodziny dzieci, budowa domu, choroba osoby bliskiej),
  • przekroczenie granicy wieku odczuwanej subiektywnie jako ważna (np. 40. rok życia).

Zwróć uwagę na to, że w różnych ważnych wydarzeniach życiowych kryje się często potencjał, który może wesprzeć nas na drodze kariery (na przykład przerwa związana z urodzeniem i wychowaniem dziecka może wesprzeć rodzica w tak ważne kompetencje, jak skuteczne zarządzanie sobą w czasie, zdolność dobrej organizacji obowiązków czy asertywność).
Przy każdym zaznaczonym punkcie zatrzymaj się i pomyśl, jak poszczególne zdarzenia wpłynęły na Twoje kompetencje – wiedzę, umiejętności, spojrzenie na świat i karierę. To, co stanowi Twoje zasoby, zapisz pod lewą stroną osi.  
Następnie pomyśl, jakie cele wytyczyłeś/chciałbyś wytyczyć swojej karierze:

  • Do czego dążysz? Jakie wartości przyświecają Twoim dążeniom?
  • Czy jest to kreślone stanowisko pracy? Czy może kompetencje i nowe kwalifikacje?
  • Czy cele te są dalekie czy raczej bliskie? (cele bliskie zaznacz nie na prawym końcu osi, lecz bliżej twojej obecnej pozycji)
  • Jak byś określił swoje cele? (Czy są zgodne z Twoimi zdolnościami, aspiracjami? Czy satysfakcjonują Ciebie? Czy są to prawdziwie TWOJE cele?)

Po nakreśleniu celów przejdź do następnego kroku i spróbuj wskazać, czego jeszcze powinieneś się nauczyć, jakie kompetencje lub kwalifikacje nabyć, aby być w stanie skutecznie dążyć do osiągnięcia wskazanych celów związanych z karierą.
W tym miejscu możesz chcieć przejść do etapu dalszego: określenia konkretnych działań, które powinieneś podejmować, by skutecznie osiągać nakreślone cele. Zanim to jednak zrobisz,  przyjrzyj się swoim celom jeszcze dokładniej, pracując z kolejnym „motywatorem”.

Cele w mojej karierze – kryteria SMARTER
Dobre motywowanie się do działania wymaga świadomości celów, które chcemy osiągnąć. Trudno być dobrze zmotywowanym do sukcesu, do osobistego lub zawodowego rozwoju, jeśli nie posiada się wyraźnie określonych i uświadomionych celów.
W coachingu i mentoringu proponowane są kryteria celów SMARTER, pozwalające na ich ocenę i doskonalenie. Przywołaj zatem cele, jakie projektujesz dla swojej kariery, i zweryfikuje je z kryteriami:

Kryterium celu Pytania pomocnicze Ocena mojego celu
S (Specific) – konkretny Czy cel opisuje to, co trzeba osiągnąć?
Jakie konkretnie mają być efekty podjętego działania?
 
M (Measurable) – mierzalny Czy cel jest tak sformułowany, że będziesz móc rozpoznać, że go osiągasz? Po czym poznasz, że osiągnąłeś cel całkowicie lub tylko częściowo?  
A (Agreed) – akceptowalny Czy działania nastawione na osiągnięcie celu będą akceptowalne dla osób, których te działania będą dotyczyć (np. szef, rodzina)?  
R (Realistic) – realistyczny Czy wytyczony cel jest możliwy do osiągnięcia? Jakie środki mogą być Ci potrzebne? Czy będziesz potrzebował pomocy innych osób?
 
 
T (Time bounded)terminowy Czy można rozplanować dążenie do celu w określonym czasie? Kiedy należy podjąć działania? Kiedy powinny pojawić się efekty?  
E, R (Evaluate and Review)poddające się ocenie i przeglądowi Czy Twój cel jest ekscytujący? Czy jest zgodny w Twoimi wartościami? Czy budzi Twoje autentyczne zaangażowanie? Czy jesteś w stanie go zobrazować – zapisać, narysować, zilustrować, zamieścić w widocznym  miejscu?  

Źródło: opracowanie własne OLZA, na podst.: Law i in., 2010: 154–155.

Po zweryfikowaniu swoich celów z powyższymi kryteriami, zaproponuj udoskonalenie tych celów, które nie spełniają w sposób zadowalający wskazanych kryteriów.

Droga do celu – model GROW
Zgodnie z proponowanym w coachingu modelem GROW [por. Law i in., 2010: 43–44], kompleksowa i skuteczna praca z celami obejmuje następujące elementy:

  • G (Goals) – cele,
  • R (Reality) – rzeczywistość,
  • O (Options) – opcje,
  • W (Will) – wolę działania.

Pracę nad celami i opisem rzeczywistości (G i R) wykonałeś przy konstruowaniu „Personalnej osi czasu” oraz przy analizie kryteriów SMARTER. Wypracowany w obu poprzednich zadaniach materiał spróbuj uzupełnić o elementy O i W (opcje działania i wola do osiągnięcia celów). W tym celu spróbuj odpowiedzieć na następujące pytania:

  1. Opcje
  • Jakie konkretne działania możesz podjąć, aby osiągnąć wskazane cele?
  • Jakie działania przybliżą Cie do preferowanych przez Ciebie wartości, a jakie mogą Cię od nich oddalić?
  • Jak możesz się zachować w razie trudności? Jak poradzisz sobie z barierami?
  • Jakie drogi alternatywne możesz dopuścić? W jakich okolicznościach?
  1. Wola
  • Dlaczego wytyczone cele są dla Ciebie ważne?
  • Co zmieni w Twoim życiu podjęcie dążeń do wskazanych celów?
  • Jak zmieni się Twój stosunek do siebie samego, gdy będziesz świadomie i konsekwentnie dążył do osiągnięcia wytyczonych celów?
  • Co Ci da osiągnięcie celów?
  • Jak mogą być Ci pomocne inne osoby na drodze do osiągnięcia celów?


Bibliografia
Branden N., 2003, 6 filarów poczucia własnej wartości, Ravi, Łódź.
Franken R. E., 2013, Psychologia motywacji, GWP, Gdańsk.
Law H., Ireland S., Hussain Z., 2010, Psychologia coachingu, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.
Seligman E. P., 1996, Optymizmu można się nauczyć, Media Rodzina, Poznań.

 
Platforma OLZA współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego.